Tứ Trụ có phải khoa học không — soi xét trung thực cơ sở khoa học

Không phải khoa học — Tứ Trụ không phải một hệ thống tiên đoán đã vượt qua kiểm chứng thống kê. Một dịch vụ Tứ Trụ mà lại nói câu này trước tiên nghe có vẻ lạ, nhưng Gwiraedang tin rằng bắt đầu từ đây mới là trung thực. Bài viết này vạch ra một ranh giới: trong Tứ Trụ, đến đâu là phần tính toán kiểm chứng được, và từ đâu trở đi là phần luận giải vốn không phải khoa học.

Tứ Trụ có cơ sở khoa học không?

Chưa có trường hợp nào cho thấy khẳng định "Tứ Trụ đoán trúng tương lai" vượt qua được kiểm chứng thống kê để được thừa nhận rộng rãi. Vậy mà Tứ Trụ vẫn cứ cho ta cảm giác "đúng ghê", và tâm lý học có cách lý giải điều đó. Con người vốn có thiên kiến xác nhận (confirmation bias) — chỉ chọn nhớ những thông tin hợp với điều mình đã tin; lại có cả hiệu ứng Barnum — nhận những lời mô tả chung chung mơ hồ như thể đang nói đúng chuyện của riêng mình. Có một thí nghiệm nổi tiếng năm 1949: nhà tâm lý học Bertram Forer đưa cho cả lớp cùng một bản mô tả tính cách y hệt nhau rồi bảo "đây là kết quả của riêng em", vậy mà sinh viên chấm trung bình 4,3 trên 5 điểm rằng "đúng là chuyện của tôi". Vì thế những lời truyền miệng kiểu "thầy đó xem hay lắm" không thể trở thành cơ sở khoa học. Chính từ chỗ thành thật thừa nhận điều này, ta mới bắt đầu nói được về công dụng thật sự của Tứ Trụ.

Vậy Tứ Trụ hoàn toàn là phi khoa học sao?

Chỉ cần tách bạch hai tầng là rõ.

• Tầng tính toán — kiểm chứng được. Tám chữ của Tứ Trụ là những giá trị có được khi đặt thời điểm sinh vào vạn niên lịch. Tiết khí là hiện tượng thiên văn được định bởi vị trí mặt trời, nên phần này tính được tới từng phút và kiểm chứng được. Gwiraedang cũng dựng lá số bằng tính toán thiên văn theo chuẩn của Viện Nghiên cứu Thiên văn Hàn Quốc (KASI). Đây là lĩnh vực tất định — cùng một dữ liệu đầu vào thì lúc nào cũng cho ra đúng một kết quả.
• Tầng luận giải — không phải khoa học. Phần đọc tám chữ ấy qua biểu tượng của Ngũ Hành và Thập Thần để nói về khí chất và khuynh hướng là một hệ thống luận giải kinh nghiệm tích lũy qua bao đời. Đó là ngôn ngữ nhân văn của mệnh lý cổ điển, chứ không phải một lý thuyết tiên đoán có thể phản nghiệm. Lý do Gwiraedang không phán chắc nịch chuyện cát hung nằm ở đây.

"Đã nói tính toán chính xác, vậy sao luận giải lại không phải khoa học?" — thắc mắc ấy rất tự nhiên, mà câu trả lời cũng đơn giản thôi: bởi phần tính toán là thiên văn học, còn phần luận giải là ngôn ngữ.

Không phải khoa học, vậy xem Tứ Trụ để làm gì?

Tấm gương chẳng cho ta thấy tương lai, vậy mà ngày nào ta cũng soi gương. Bởi chỉ riêng việc lùi lại một bước để nhìn chính mình đã có giá trị rồi. Tứ Trụ nếu dùng theo cách đó thì công dụng rất rõ ràng.

• Vốn từ để hiểu mình: Mệnh lý là thứ ngôn ngữ truyền thống vẫn dùng khung Ngũ Hành · Thập Thần để lý giải khí chất và tính cách. Nó hữu ích không phải vì cách phân loại ấy là đáp án đúng, mà vì nó cho ta mượn một vốn từ để diễn tả chính mình.
• Sắp xếp cảm xúc: Những lúc rối bời, một cái khung điềm tĩnh giúp ta gỡ dần suy nghĩ ra. Nhiều khi ta được sắp xếp lại ngay trong lúc nói ra, chứ không phải nhờ nhận về một kết luận.
• Đổi góc nhìn: Cùng một vấn đề, khi trải nó ra bằng một thứ ngôn ngữ khác, ta lại thấy được những mặt mà trước giờ chưa thấy.

Cả ba đều là công việc hướng về cái tôi của hiện tại, chẳng liên quan gì đến chuyện "đoán trúng". Có một bài đào sâu hơn thái độ này: Tứ Trụ không phải để đoán trúng, mà để ở bên cạnh. Tứ Trụ không phải một số phận đã định sẵn, mà là tư liệu tham khảo để tự chiêm nghiệm — đó là tiền đề Gwiraedang nhắc đi nhắc lại.

Câu hỏi thường gặp

Chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng Tứ Trụ bằng thống kê sao? Chưa có nghiên cứu nào cho thấy khả năng tiên đoán tương lai của Tứ Trụ vượt qua được kiểm chứng thống kê để được thừa nhận rộng rãi. Ngay từ đầu, phần luận giải của mệnh lý vốn khó quy về dạng một dự đoán có thể phản nghiệm, nên nó không dễ lọt vào khuôn kiểm chứng của khoa học. Vì vậy Gwiraedang giới thiệu Tứ Trụ không phải như một công cụ tiên đoán, mà như một thứ ngôn ngữ tham khảo để hiểu chính mình.

Không phải khoa học thì có phải mê tín không? Tùy cách dùng. Nếu phán chắc chuyện cát hung rồi dọa cho sợ để buộc người ta phải làm gì đó, thì nó ngả về phía mê tín. Ngược lại, nếu dùng nó như một thứ ngôn ngữ để nhìn lại bản thân, trên tiền đề rằng đây không phải số phận đã định sẵn, thì hoàn toàn có thể đặt nó vào chỗ của một công cụ tự chiêm nghiệm — như viết nhật ký (journaling) hay các bài trắc nghiệm phân loại tính cách vậy.

Gwiraedang giới thiệu Tứ Trụ như thế nào? Bằng hai nguyên tắc: phần tính toán thì chính xác theo chuẩn thiên văn học, còn phần luận giải thì chỉ nói theo khuynh hướng, tuyệt không phán chắc. Phép tính vạn niên lịch để rút ra tám chữ thuộc lĩnh vực kiểm chứng được nên chúng tôi giữ cho nó chính xác; còn lời luận đặt lên trên đó, chúng tôi nói thẳng giới hạn của nó — rằng đấy chỉ là để tham khảo.