Lục Thập Hoa Giáp là gì — 60 Can Chi hình thành từ sự kết đôi Thiên Can · Địa Chi

Lục Thập Hoa Giáp (六十甲子, còn gọi là 60 Giáp Tý) là 60 Can Chi (干支) được tạo thành khi ghép lần lượt 10 Thiên Can với 12 Địa Chi. Vòng này khởi đầu từ Giáp Tý (甲子), kết thúc ở Quý Hợi (癸亥) rồi lại quay về Giáp Tý — một cấu trúc tuần hoàn khép kín — nên bốn trụ của Tứ Trụ (năm · tháng · ngày · giờ) đều được biểu thị bằng một trong 60 Can Chi ấy. Gwiraedang dựa trên vạn niên lịch, dùng tính toán thiên văn để chuyển ngày và giờ sinh thành các Can Chi này rồi lập nên lá số. Đây không phải điểm số phân định tốt hay xấu, mà là tư liệu tham khảo để đọc thớ thời gian bằng con chữ và tự hiểu chính mình.

Vì sao lại đúng là con số '60'?

Thiên Can có 10 chữ, Địa Chi có 12 chữ; khi ghép lần lượt từng cặp một, một điều thú vị sẽ xảy ra. Giáp Tý (甲子) · Ất Sửu (乙丑) · Bính Dần (丙寅)… cứ mỗi bên tiến thêm một bước như thế, phải đúng 60 lần thì mới quay lại được tổ hợp Giáp Tý ban đầu. Đó là vì bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12 chính là 60.

Ở đây còn có thêm một quy tắc nữa. Cả Thiên Can lẫn Địa Chi đều mang thuộc tính Dương (陽) và Âm (陰), và khi kết đôi thì can Dương chỉ gặp chi Dương, can Âm chỉ gặp chi Âm. Vì vậy sau 'Giáp' (Dương) sẽ là chi Dương 'Tý' để thành Giáp Tý, còn can Âm 'Ất' sẽ gặp chi Âm 'Sửu' để thành Ất Sửu, cứ theo lối ấy. Nhờ quy tắc này mà trên lý thuyết không phải 120 mà chỉ 60 tổ hợp là thành lập được. Nếu bạn tò mò về từng bên Thiên Can và Địa Chi, đọc kèm hướng dẫn Thiên Can và hướng dẫn Địa Chi sẽ giúp nguyên lý kết đôi hiện ra rõ hơn.

Lục Thập Hoa Giáp được dùng thế nào trong Tứ Trụ?

Bốn trụ của Tứ Trụ đều được ghi bằng một Can Chi trong 60 Giáp Tý. Can Chi của năm sinh thành Trụ Năm (Niên Trụ), của tháng thành Trụ Tháng (Nguyệt Trụ), của ngày thành Trụ Ngày (Nhật Trụ), của giờ thành Trụ Giờ (Thời Trụ). Cái mốc cho phép chuyển đổi ấy chính là vạn niên lịch. Vạn niên lịch là cuốn lịch đã sắp xếp sẵn, quy các ngày dương lịch · âm lịch về 60 Giáp Tý; trong đó ranh giới tiết khí và ranh giới thời khắc được đặt rất tinh vi, nên cùng một ngày mà tùy tiết khí hay giờ giấc, Can Chi vẫn có thể khác đi.

Đặc biệt, Nhật Trụ — Can Chi của ngày sinh — được đọc như vị trí đại diện cho 'chính tôi' trong lá số, nên người ta thường xem riêng mỗi Nhật Trụ trong 60 Giáp Tý mang khí chất ra sao. Gwiraedang đã chuyển cả 60 Nhật Trụ từ Giáp Tý đến Quý Hợi sang ngôn ngữ của khí chất · điểm mạnh · hướng trưởng thành theo lối hiện đại, gói lại trong bộ tra cứu 60 Nhật Trụ. Dù vậy, một mình Nhật Trụ không đọc trọn được một con người — chuyện đan kết cả lá số lại thế nào thì Cách đọc lá số sẽ gỡ ra.

Nạp Âm Ngũ Hành lại là gì?

Chồng lên trên 60 Giáp Tý còn có một cách phân loại Ngũ Hành khác gọi là 'Nạp Âm Ngũ Hành (納音五行)'. Đây là hệ thống truyền thống mà mỗi Can Chi được gắn một cái tên và một hành riêng như Hải Trung Kim (海中金, kim trong lòng biển) · Lô Trung Hỏa (爐中火, lửa trong lò) · Đại Lâm Mộc (大林木, cây giữa rừng lớn). Điểm lạ là hai Can Chi họp thành một cặp cùng chung một Nạp Âm. Chẳng hạn Giáp Tý và Ất Sửu đều thuộc Hải Trung Kim (kim trong lòng biển).

Nạp Âm Ngũ Hành nhìn Can Chi bằng một thớ khác với Ngũ Hành của chính Thiên Can · Địa Chi, nên chỉ là manh mối phụ, được đặt kèm để tham khảo cùng với tương sinh - tương khắc cơ bản của Ngũ Hành. Những cách phân loại như thế chỉ là nguyên liệu để nhìn lá số một cách nhiều chiều, chứ không lấy riêng cái nào mà phán chắc tốt hay xấu.

Câu hỏi thường gặp

Lễ mừng thọ 60 (Hoa Giáp) có liên quan đến Lục Thập Hoa Giáp không? Có, liên quan rất sâu. Tuổi 60 (Hoàn Giáp / Hoa Giáp) là thời điểm Can Chi của năm sinh đi trọn một vòng 60 Giáp Tý rồi quay về đúng chỗ cũ. Vì vậy mới gọi là Hoàn Giáp (還甲) — nghĩa là 'quay về (Hoàn 還) chữ Giáp (甲) khởi đầu'; người Việt cũng gọi cái tuổi ấy là hoa giáp. Cấu trúc tuần hoàn của 60 Giáp Tý — cứ 60 năm thì cùng một Can Chi lại trở về — đã thấm cả vào tục mừng thọ trong văn hóa Á Đông.

Chỉ cần biết 60 Giáp Tý là đọc được trọn Tứ Trụ chưa? Chưa. 60 Giáp Tý là hệ cơ bản để ghi ra mọi trụ của lá số, nhưng chỉ bấy nhiêu thì luận giải chưa xong. Cái thớ chỉ rõ nét khi ta nhìn cùng nhau nhiều manh mối: quan hệ Thập Thần mà Thiên Can · Địa Chi của mỗi trụ kết với Nhật Can, Tàng Can ẩn trong Địa Chi, rồi sự phân bố của Ngũ Hành. Những thuật ngữ còn thấy khó hiểu, bạn có thể tra trong từ điển thuật ngữ Tứ Trụ. Và cũng xin nhớ giúp: bản thân Tứ Trụ không phải công cụ báo cho bạn một số phận đã định sẵn, mà là tư liệu tham khảo để hiểu khí chất trời cho.

Lục Thập Hoa Giáp trong Tứ Trụ không phải cái khung để phán chắc tốt xấu, mà là tư liệu tham khảo để đọc thời gian bằng con chữ và hiểu lấy chính mình.